ئازاد جندیانی وێستگەكانی دابڕان و پێکگەیشتنەوەى سیاسی لە مێژووی نوێی كوردستاندا خستەبەرباس

ئازاد جندیانی وێستگەكانی دابڕان و پێکگەیشتنەوەى سیاسی لە مێژووی نوێی كوردستاندا خستەبەرباس


ئەنستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدان , , سیاسەت



 

 

لە میانی زنجیرە چالاكییەكانی ئەنیستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدان (IRDK)، رۆژی 6-6-2017 ئەندامی پێشووی مەكتەبی سیاسی و نووسەر (ئازاد جندیانی) لە سەمینارێكدا هەردوو پرسی دابڕان و تەبایی نێوان لایەنە سیاسییەكانی كوردستانی لە مێژووی سیاسی نوێدا خستە بەرباس و شیكردنەوە.

 

جندیانی كە پێشووتر ئەندامی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی بووە و ماوەیەك بەرپرسی مەكتەبی ناوەندی ڕاگەیاندنی حزبەكە بووە، نزیكایەتی بەرچاویشی لەگەڵ لە رووداوە سیاسییەكانی كوردستاندا هەیە، جندیانی لەم سەمینارەدا چەندین زانیاری و ڕوونكردنەوەی نەگوتراوی پەیوەست بە دۆخی سیاسی كۆن و نوێ خستۆتە بەرباس.

 

جندیانی لە پێناسەكردنی چەمكی دابڕانی سیاسیدا، سەرەتای ململانێ سیاسییەكانی كۆمەڵگەی كوردستانی باسكردووە، جیاوازی كردووە لە نێوان فۆرمی ململانێ كۆمەڵایەتی و سیاسییەكان لە كۆندا و گواستنەوەی شێوەی ئەو ململانێیانە بۆ جۆرێك لە ململانێ كە پێی دەگوترێت شەڕی نێوخۆ لە سەرەتای شەستەكانەوە تاكو ئەمڕۆ.

 

ئازاد جندیانی لەو دەرفەتەدا تیشكی خستە سەر زۆر لایەنی ململانێی سیاسی كوردستان، كە چەندین جار بەپێی قۆناغەكان دابڕان و پێكگەیشتنەوەی لێكەوتۆتەوە، لەو سۆنگەیەوە شیكردۆتەوە كە ململانێ سیاسییەكانی شەستەكان كاریگەرییەكی گەورەی نەرێنی لەسەر دابەشبوونی كوردستان و دواخستنی پرسی نەتەوایەتی لە كوردستاندا هەبووە.

 

باسی لەوەش كردووە، ململانێ سیاسییەكانی شەستەكان تاكو هەنووكە، هەرچەندە لە ڕووكەشدا وادەردەكەوت هەڵگری سیمای ناكۆكی نێوان دوو قوتابخانەی كۆن و مۆدێرنی سیاسی بووە كە ڕیشەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پەیدابوونی باڵی مەكتەبی سیاسی دژ بە باڵی زۆرینەی پارتییەكان بەسەركردایەتی (موستەفا بارزانی)، بەڵام لە بەرئەنجامدا زیانی گەورە لەو قوتابخانەیە نوێیە كەوتەوە، كە تێیدا وزەی زیندووی ناوچەی سلێمانی و بەشێكی گرنگی كوردستانی لە كۆمەڵێك پرۆسەی سیاسی هەڵە و پڕ لە كەموكوڕیدا بەفیڕۆدا.

 

جندیانی لە ڕێگەی باسكردنی مێژوویی و پەردەلادان لەسەر چەند هەڵوێست و وێستگەیەكی سیاسی گرنگ، بە تێڕوانین بۆ شیكردنەوەی دوو قوتابخانەی ململانێی سیاسی لە كوردستاندا، ئێستا دەخوێنێتەوە و پێشبینی بۆ ئایندەی سیاسی هەرێمی كوردستان دەكات.

 

تەواوی بۆچوون و گوتە و پێشبینییەكانی نووسەر و ڕوناكبیر (ئازاد جندیانی) كە لە سەمینارێكدا لە ئەنیستیتۆتی توێژینەوە و گەشەپێدان ئەنجامیداوە، بخوێنەوە.

 

ئازاد جندیانی:  كە قسە لەسەر دابڕان دەكرێت، مەبەستی سەرەكی ئەوەیە سوود لەو ئەزموونانە وەرگیرێت تا هێزەكان بگەنەوە پێكگەیشتن، یان بگەینەوە زیندووكردنەوەی پەیوەندییە سیاسییەكان. مەبەست باسكردنی مێژووی نوێی سیاسیی كوردستانە كە رەهەندێكی بریتییە لە دابڕان و ئەوی دیکەش بریتییە لە پێكگەیشتن.

لەوكاتەوەی پارتی دیموكراتی كوردستان درووستبووە، راستە هەوڵی دیكەی دامەزراندنی رێكخراو و حزبی سیاسی هەبوون، بەڵام هیچیان نەیانتوانی وەکو پارتی نوێنەرایەتی بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستان بكەن،چونكە دواجار پارتی توانی هەموو ناكۆكی و گروپ و دەستەكان لە ئاراستەكردنی خەباتی نەتەوایەتیدا یەكبخات.

لەو سەردەمدا هەموو كۆنگرەكانی پارتی بەو تەوازوعە (لەخۆبوردەییە)ی هەیبووە، هەمیشە جۆرێك لە لادان و ناكۆكی تێدا درووستبووە، بەڵام بەهیچ جۆرێك لەسەرەتای ژیانی ئەم حزبەدا ئەمە نەبۆتە هۆی دابڕان و جیابوونەوە، چونكە ئەو بەرەیەی مەبەستی جیابوونەوە و دووركەوتنەوەی لەپارتی هەبووە، نەبۆتە ژمارە و سیمبول تاكو بگوترێت : لێكدابڕان لە نێوان دوو بەرەدا درووستبووە.

راستە چەند كەسێك و لەوانەیە گروپێكیش لەو حزبە جیابووبێتەوە و پەیوەندییان بە لایەنی دیكەی سیاسییەوە كردبێت، بەڵام نەبوونەتە حزب یان گروپێكی سیاسی، پێموایە ئەم دۆخە تاكو شەستەكانیش هەر بەهەمان شێوە بووە و لەوە زیاتر نەبووە.

كە شۆرشی چەكداری لە شەستەكان دەستیپێكرد، بابەتەكان گۆڕان، ئیدی شۆرش هێزی چەكدار و دەسەڵاتی هەبوو، جا ئەو دەسەڵاتە تەواو بووبێت یان دەسەڵاتی ناتەواو، ئەمەش وایكردبوو گەر دابڕان و ململانێی سیاسی درووستبێت، دابڕانی سەربازیشی بەدوادابێت، وەكو ئەوەی لە شەستەكان بینیمان، هەر ئەوەش بوو كە بووبە هۆی پەیدابوونی شەڕی ناوخۆ لە مێژووی سیاسی نوێدا، پێشووتر سیمای جیابوونەوە بەو شێوە نەبوو، بۆ نمونە گەر لە سەردەمی دەسەڵاتدارێتی شێخ مەحمود-دا، ململانێ كۆمەڵایەتی و سیاسییەكانیش بوونیان هەبووبێت، پێناسەی شەڕی ناوخۆیان بەسەردا ناچەسپێت. بۆیە ناچارین ئەو جیابوونەوەی لە شەستەكان لە نێو پارتیدا درووستبوو ناوی لێ بنێین "شەری ناوخۆ"، كە دواتر باڵی مەلایی و جەلالی لێكەوتەوە.

باڵی مەلا موستەفا هەژموونی بەسەر ناوچە ئازادەكانی كوردستاندا كرد، بەشێوەیەك كە توانی باوەڕ و پەیوەستیی خەڵك لە نێو شاخ و شاردا بۆخۆی مسۆگەر بكات. ئەوكات لەوانەیە بۆچوونێك هەبووبێت، كە پێیوابووە رۆیشتنی باڵی جیابۆوەی جەلالییەكان بەرەو ناوچەی ئێران و هەمەدان، كاریگەری گەورە لەسەر پارتی دابنێت، چونكە ئەم جوڵەیە وەها لێكدانەوەی بۆكرابوو، كە هەنگاوێكە بۆ نەهێشتن و داتەپاندنی دامەزراوەكانی نێو پارتی دیموكراتی كوردستان، بەڵام دواتر پارتی لە كۆمەڵێك كۆنگرە و كۆبوونەوەدا دامەزراوەكانی درووستكردەوە و دەسەڵاتی پێبەخشینەوە.

پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە، جیابوونەوە و شەق بوونە نوێیەكان، بەبێ ئەوەی هێزی چەكداری و سەربازییان هەبێت، دەكرێت بگوزارێتەوە بۆ شەڕی نێوخۆ وەكو ئەوەی لە ئایندەدا ڕوویدا؟ كە ئەمەش پێویستی بە لێتوێژینەوە و وردبوونەوەی بەڵگەئامێز هەیە.

لە راستیدا سەردەمی دوای پەیدابوونی باڵی مەكتەبی سیاسیش كە ململانێكان لە نێوان هەردوو باڵدا قووڵبوونەوە، هێشتا باڵی مەلا موستەفا لە شاردا و لە ناوچە ئازادەكانی كوردستان دەسڕۆیشتوو بوون و رێگەیان خۆشكرد بۆ دامەزراندنی بارەگا و دامەزراوەی سیاسی و ئیداریی نوێ، راستە هەندێ هێز و گروپی دیكەی سیاسی رۆڵیان لە هەندێك ناوچەدا هەبوو لەوانەش (حزبی شیوعی) بەڵام بەگشتی ئەو حزبەش دەسەڵات و مامەڵەی (سەركردایەتی شۆڕش و ئەنجوومەنی جێبەجێكردن)ی قبووڵ بوو، كە تێیدا شۆڕش بۆچارەسەری كێشە كۆمەڵایەتی و سیاسییەكان، پشتی بە كۆمەڵێك نەریت و یاسا و فتوای ئاینی دەبەست.

 لەدوای ڕێككەوتننامەی 11ی ئاداری 1970، جارێكی دیكە باڵی مەلا موستەفا لەڕووی سیاسییەوە سەركەوتنی نوێی بەدەستهێنا، بۆیە جارێكی دیكە دابڕانی شەڕئامێزی بەردەوام نەبوو و پێكگەیشتن دەستیپێكردەوە. ئەوكات باڵی مەكتەبی سیاسی خۆی هەڵوەشاندنەوە و خۆی كرد بە (پارتی شۆرشگێڕی كوردستان) و كەوتنە ڕێككەوتن لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستان،موستەفا بارزانی بە وردییەوە جەختی لەوە كردبۆوە لەگەڵ حزبێكدا ناچێتە نێو دانوستان و ڕێككەوتن ئەگەر بێت و ئەو حزبە هەمان ناو و ناسناوی پێشووی هەبێت، دیارە لەو هەنگاوەشدا ویستێك هەبووە بۆ رێگریكردنێكی دووربینانە لەوەی هەر هێزێكی دیكە ئەگەر لەپارتی جیابێتەوە، ناكرێت بە ناوی خودی پارتییەوە یان باڵێكی پارتییەوە بێتەوە مەیدانی سیاسەت و مامەڵە لەگەڵ پارتیدا بكات.

لێرەدا پێكگەیشتن درووستبۆوە، لەو دۆخەدا چوارچێوەیەكی نوێ بۆگفتوگۆ و تێكگەیشتنی نوێ هاتە ئارا، ئەمەش تاكو ساڵی 1975 و دوای نسكۆی شۆڕش بەردەوام بوو. ئەوكات (سەركردایەتی كاتی) بەشێك بوو لە ئامرازی تێپەڕاندنی دۆخەكە، ئەمەش لە دیمەشق كۆمەڵێك دانووستانی لەنێوان سەركردایەتی كاتی و یەكێتیدا لێكەوتەوە، بەڵام نەبۆ هۆی پێكگەیشتنەوە و دووبارە دابڕانی درووستكردەوە، بێ متمانەیی و بەریەككەوتنی ناوەناوە لێرەو و لەوێ دروستبوون، ئەم دۆخە تاكو شەری ناوخۆی نەوەدەكان بەردەوامی هەبوو، ئەمەش دوو بەرە و ئیدارەی لێكەوتەوە كە رەهەندێكی هەرێمیشی هەبوو و تەنیا رەهەندی ناوخۆیی نەبوو.

ئەو هەوڵانەی لە رابردوودا و لە میانی بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردستاندا بۆپێكگەیشتن درووستكران، بەریان پێدەگیرا، وەكو ئەوەی بەرەی جود (كە یەكێتی تێدا بەشدارنەبوو)بەرانبەر بەرەی جەوقەد درووستبوو (كە بریتی بوون لەپارتی و هەموولایەنەكانی دیكە)، بەوهۆیەوەش ململانێكان خەستتر بوونەوە، ئەمەش كاریگەری گەورەی هەبوو لەسەر دۆخی سیاسی و كۆمەڵایەتی كوردستان و تەنانەت ململانێكان پەڕینەوە بۆژیانی حزبایەتی رۆژهەڵاتی كوردستانیش، ئەمەش بووبە هۆی دووبەرەكی زیاتر لە نێوان (حزبی دیموكرات و كۆمەڵە) لە كوردستانی ئێران و چەندین جودابوونەوەی لێدرووستبوو، تەنانەت ئەم ناكۆكییانە رەنگدانەوەی لەسەر كوردەكانی لوبنان هەبوو.

لە سەردەمی شەڕی ئێران و عێراق لە ساڵی 1980-1988، فشاری گەورە لەسەر پێشمەرگە و ناوچە ئازادەكان دروستبوو، ئەمەش بووبە هۆی ئەوەی ئێران بیەوێت لە دژی عێراق هێزە كوردییەكان یەكگرتوو بن، ئێران هاندەر بوو بۆ دامەزراندنی بەرەی كوردستانی، تاكو بەرەی كوردستانیش بە دەستگیرۆیی و هاوكاری ئێران لە كوردستانی عێراقدا دانەمەزرا، سەقامگیرییەكی ڕێژەیی نەهاتە ئاراوە.ئەزموونی بەرەی كوردستانی سەركەوتوو  بوو و پێكگەیشتنەكە بەرهەمدار بوو و دژایەتی تێدا كەمتر ببۆوە. پارتی و یەكێتی و بزووتنەوەی ئیسلامی توانیان رۆڵی سیاسی لە واقیعێكی نوێدا بگێڕن و لە خەباتی شاخەوە گواسترانەوە بۆ خەباتی شار. بۆ ئەمەش دیپلۆماسییەتی ئێران رۆڵی هەبوو. ئەم ئەزموونانە لە بابەتی دووركەوتنەوە و نزیككەوتنەوەی سیاسی، هەمووی لەلایەن هێزە كوردییەكانەوە بووە، بەڵام تاكو ئێستاش دابڕان بە جۆرەكانی دیكە بەردەوامی هەیە، هەرچەندە بە درێژایی ئەم ململانێیانەی رابردوو دەیان هەوڵ هەبوون بۆ كۆتاییهاتن و دەستپێكردنەوەی ئاگربەست و دانوستان و گفتوگۆكان، بەڵام دەستتێوەردانی هەرێمی كاریگەری زۆری هەبوو لە ئاراستەكردنی ئەو ڕووداوانە، عێراق و ئێران هەوڵیاندەدا دەستتێوەردانەكانیان نهێنی بن، بەڵام سوریا بە ئاشكرا ئەم پرۆسانەی ئەنجامدەدا و هەوڵی نەدەدا بیشارێتەوە.

دوای راپەرین چوینە نێو بارودۆخێکی نوێوە، نزیکەی سێ شەری سەرەکی کە وەکو دابران لەقەلەم دەدرێن روویاندا، ئەو شەڕانە ئاماژە بوون بۆ ئەوەی کۆمەڵگەی ئێمەی خاوەن دامەزراوەکان لە سەردەمی دوای راپەرینەوە سەرباری ئامادەیی کاراکتەر و کارێزما سیاسییەکانی گۆرەپانی سیاسی کوردستان و پەیوەندی بە دەولەتانی دەرەوە نەیتوانیبوو ئارامی و سەقامگیری بەرز لە ژیانی سیاسیدا دابین بکرێت. شەری یەکەمیان لە نێوان یەکێتی نیشتمانیی کوردستان و بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان هەرچەندە شەرێکی ناوچەیی بوو بەڵام زۆر توندئاژۆ و خوێنرێژانە بوو، لەدوای ئەو شەڕەوە شەرێکی دیکەی کەمتر توندوتیژ لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستاندا روویدا، شەری سێیەم لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستاندا بەرپابوو، جیاوازییە گەوهەرییەکە ئەمە بووە شەری هەر یەک لە پارتی و یەکێتی لەگەڵ حزبە بچووکترەکان نەدەبۆ شەری هەموو ناوچەکانی کوردستان، بەڵام شەری نێوان پارتی و یەکێتی بووبە شەڕێکی سەرتاسەری، لەبەر ئەم خاڵەیە ئاماژە بە قسەیەکی مامجەلال دەدەم کە هەمیشە پێیدەگوتین :بە تێکچوونی پەیوەندیی پارتی و یەکێتی لەگەڵ حزبە بچووکەکان، کوردستان وێران نابێت، بەڵام هەرکات یەکێتی و پارتی ڕوبەرووی یەکتری بوونەتەوە کوردستان تووشی کارەسات دەبێتەوە.

کە شەڕی پارتی و یەکێتی لە ساڵی ١٩٩٤ دەستیپێکردەوە دابڕانی گەورەی سیاسی دروستبوو، ئەو دابڕانە ئەوەندە قوڵ ببۆوە، کار گەیشتبۆ ئەوەی لایەنی سیاسیی عێراقی هەبوون دەیانویست ناوبژی بکەن بە نمونە (ئەحمەد چەلەبی) هەوڵی دەدا کۆتایی پێبێت! هەندێک جار پارتی دیکەی نێوخۆ وەکو (حزبی شیوعی) وەکو نواندنی هەڵوێست دەیانویست نێوەندگیرییەک ئەنجامبدەن، تەنانەت هەوڵەکانی بەریتانیا بە هاوبەشی ئەمریکا و تورکیا  و لە کاتی جیاوازیشدا هەوڵەکانی ئێران و تورکیا بە جیا بۆ کۆتاییهێنانی شەرەکە سوودی نەبوو، ئەمە ئەوە پیشان دەدات ململانێکە قورس بوو، چونکە ئەم جۆرە کێبەرکێ توندە ململانێیەکی کلاسیکی چەکداری نەبوو وەکو ئەوەی لە سەردەمی کۆندا لە چیا و ناوچە لۆکالییەکانی پێشمەرگە ڕوویدەدا، بەڵکو ململانێی پارتی و یەکێتی لە شاردا ناکۆکی بوو لەسەر چۆنیەتی بەڕێوەبردن و دەوڵەتداری و ئابوری و تەنانەت ئایدلۆلۆژیش.

لەسەردەمی سەرۆکایەتی (کلینتۆن) کە یاسای ئازادکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکاوە بریاری لێوەدرابوو و هێشتا شەری نێوخۆی کوردستان بەردەوامی هەبوو، بەرژەوەندی ئەمریکا وا پێویستی دەکرد شەری نێوخۆ کۆتایی پێبهێنرێت، لەوکاتەدا ڕێککەوتننامەی واشنتۆن لە ساڵی ١٩٩٨ لە نێوان پارتی و یەکێتی بە ئەنجام گەیشت کە کۆتایی بە شەڕی نێوخۆ هێنا. بەرئەنجامی ئەو کۆبوونەوەیە پێکگەیشتنەوە و دامەزراندنەوەی پەرلەمان و حکومەت بوو.

لە ڕوانینمان بۆ گۆرینی پرۆسەی سیاسی و سەرکردایەتی لە مێژووی سیاسیی کورددا کە لایەنێکی ئەو گۆڕانە بریتی بووە لە گواستنەوەی ڕۆلی سەرکردە سیاسییە (گوندییەکان و فیوداڵییەکان) بۆ رۆلی سەرکردە شارییەکان، دەبێت دان بەوەدا بنێین سلێمانی ناوەندی ئەو گۆڕانە سیاسییە بووە و چەقی وەرگۆڕانی شێوەی سەرکردایەتی و سیاسی بووە لە بزووتنەوەی کوردستاندا، بەڵام دوای شۆرشی ئەیلول، دۆخەکان بەجۆرێکی دیکە بوون، هەژموونی کارێزمایی (موستەفا بارزانی) بە رژدی و بە فراوانی بڵاودەبێتەوە، ئەو قوتابخانە سیاسییەی وەکو قوتابخانەیەکی مۆدێرن و نوێخواز پەیداببوو (بالی مەکتەبی سیاسی)، بەرانبەر قوتابخانەی مەلا موستەفا و پارتی (کە بە رەوتێکی کۆن و سواو ناودێر دەکرا) شکست دەهێنێت.

قوتابخانەی ئیبراهیم ئەحمەد بەرانبەر قوتابخانەی بارزانی، ململانێ و ناکۆکی زۆری لێکەوتەوە. لە مێژوودا سلێمانی چەقی هزر و بیر و ئەدەبیات بووە، بەڵام واقیعی سیاسی کوردستان و شارەکەش شتی دیکە لەسەر ئەو شارە دەڵێن، سلێمانی هەوڵی زۆری داوە سەنتەری سیاسەت و نوێخوازی و ئالوگۆڕ بێت، پێشەنگایەتیشی کردووە، بەڵام وەرگۆرانی دۆخی شاری سلێمانی لەڕووی پاشەکشەی ئەو رەهەندانەوە بۆتە ڕاستی. هەرچەندە قوتابخانەی سلێمانی بۆ سیاسەت پارت و گروپی سیاسی زۆری لەخۆگرتبوون، هەرچەندە دەگوترێت ئەو قوتابخانەیە فێرگەی ئیبراهیم ئەحمەد بووە، بەڵام دواتر ئەم ناولێنان و خاوەندارێتییە سیاسییە بۆ مامجەلال بەجێما. بەڵام لە دواجاردا یەکێتی لە سروشتی سیاسیی خۆیدا شتێکی نوێی لە دیاردەی مۆدێرنێتەی سیاسی زیاتر لە پارتی پێشکەش نەکرد، بیانوێکی ئاشکرای جیابوونەوەی (نەوشیروان موستەفا) و بزووتنەوەی گۆڕانیش ئەوە بوو کە یەکێتی هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ پارتیدا نیە، لە نێو ئەو تێزەدا دەتوانین هەموو ئەو دروشمە سیاسییانەی گۆران بەبیر بهێنینەوە کە گوزارشتیان لەوە دەکرد (تاڵەبانی لە پێناو کورسی و پێگەی خۆیدا یەکێتی فرۆشتووە ! یان تاڵەبانی لەبەرانبەر پلە و پایەی خۆیدا  و بەرانبەر پارتی دەستی لە یەکێتی بەردا !).

دەکرێت باسی شتێکی دیکەش بکرێت، لە راستیدا هەندێک رووداوی مێژوویی هەن، لە کوردستان نەخراونتە بەر توێژینەوە و باس، بۆ نمونە ئەوکاتەی لە پڕۆژە یاسای حکومەتی بەعس بۆ حوکمی ئۆتۆنۆمی کوردستان، کە تێیدا هەولێر-ی کردە پایتەختی کوردستان، تاکو دانووستانەکانی ساڵانی ١٩٧٤ کورد لە خەمی ئەوەدا بوو کەرکوک بکرێتە پایتەخت، لە دوای شەڕی ١٩٧٤-١٩٧٥ کە شەر دەستیپێکردەوە، ئەم پرۆژە یاسایە لەلایەن سلێمانییەوە دژایەتی زۆر کرا، چونکە خەڵکی سلێمانی پێیانوابوو ئەو پرۆژەیە هاوبەش نیە و تاکلایەنە لەلایەن حکومەتی بەعسەوە دانراوە، لەلایەکی دیکەوە، قورسایی گەورەی ئیداری و سیاسی لە سلێمانی سەندەوە. نمونەی دیکەش هەن وەکو گواستنەوەی زانکۆی سلێمانی کە دەسەڵاتی بەعس ترسی لە جوڵانەوەکانی هەبوو، ئامانجی دوورمەودای بەعس ئەوە بوو سلێمانی لە فاکتەری سیاسی و زیندوێتی سیاسی دابماڵێت.

کە یەکێتی نیشتمانی کوردستان لە حەفتاکان درووستبۆوە، قوتابخانەی سیاسیی سلێمانی دروستبۆوە و بوژایەوە و تێیدا یەکێتی و سلێمانی بوونەوە ژمارەی کاریگەر لە پانتایی سیاسیی کوردستاندا. بەڵام دواجار خەڵکی سلێمانی و بزووتنەوە سیاسییەکەی هەستیان بەوە کرد ئەو حزبە سیاسییەی بە خێڵەکی و پاشکەوتوو دادەندرا، خەریکە فراوانتر و کاریگەرتر دەبێت، ئەمەش وەکو تاوان دەدرێتە پاڵ مامجەلال کە گوایە ڕێگەخۆشکەری ئەو گۆڕانە بووە.

زیندووکردنەوەی ئەو قوتابخانەیەی سلێمانی بەردەوام نەبوو، چونکە لە دوای تاڵەبانی جێگری سکرتێری گشتی نەبوو بە سکرتێر بەڵکو کەسانی دیکە جێیان گرتەوە، کە لە خێزانی تاڵەبانی خۆی بوون، ئەم دیاردەیە شاری سلێمانی زۆر لۆکالیزەیشن (بەخۆجێیی کردن و بە ناوچەیی) کرد. دەکرێت لەم نوکتە کۆمەڵایەتییەوە کە خۆم تووشی هاتووم ئەم سیما سیاسییە بخوێنینەوە (لە میانی کڕینی چەند کیلۆیەک مێوەدا، هاورێیەکم پێی گوتم، ئەو میوەفرۆشە گۆڕانە! بۆچی پارە دەدەی بەو؟ گوتم دەی تۆ میوەفرۆشێکی یەکێتیم پیشان بدە با میوەی لێبکڕم، چومە لای میوەفرۆشێکی یەکێتی و میوەم کڕی!).

سلێمانی لە کۆندا ناوەندێک بووە جێگەی شانازی و خەونی مرۆڤی کورد بووە، زۆربەی کورد ڕوویان لە سلێمانی بوو، بەڵام بزووتنەوە سیاسییەکانی سلێمانی لە مێژووی نوێدا ئەم راستییەیان گۆری، جاران هەموو تاکگەلی دانیشتووی سلێمانی بە شانازییەوە شوناسی خۆیان بە شاری سلێمانییەوە دەبەستەوە، بەڵام هەنووکە لە سلێمانیدا، هێندەی پەنا دەبرێتە بەر ئەوەی تاکەکەس خۆی بە خەڵکی شار و شارۆچکەکانی دەوروبەری سلێمانی بناسێنێت، ئەوەندە هەوڵ نادات خۆی وەکو سلێمانی پیشانبدات. لەم گۆڕانەدا نەوشیروان موستەفا رۆلی بەرچاوی هەبوو، کە پێیوابوو ئەسپی سیاسی نوێی ئەو بە دوو کردار تاودەدرێت، یەکەمیان : تەفروتوناکردنی تەواوی یەکێتی و دووەمیان : بەربەرەکانیکردنی رەهای بارزانی. ئەمەش مێژووەکەی لە شەستەکانەوە دەستیپێکردبوو، ئەم کێشە قوڵ و ململانێیانەی ئێستا هەن دەرهاویشتەی سەردەمی ئەوکاتن.

دەکرێت ئێستا ئاماژە بەوە بدرێت قوتابخانەی سلێمانی بۆ سیاسەت گەیشتۆتە کۆتایی خۆی. ئێستا لەو پانتاییە سیاسیەی کوردستاندا لەمسەر تاکو ئەوسەر، کێبەرکێیەک نابینییەوە هی قوتابخانەیەک بێت جگە لە ململانێی قوتابخانەی بارزانی و قوتابخانەی ئیمرالی، کە سلێمانی لەو نێوەدا هیچ رۆلێکی نامێنێت  و بندەست و بنپێ دەکەوێت.

ئەگەر ڕێگە درابا مامجەلال خۆی تاکو کۆتایی سەرکردایەتی ئەم بزووتنەوە سیاسییەی سلێمانی کردبا، قۆناغێکی جیاوازتر لەو قوتابخانەیەدا درووستدەبوو، لە گفتوگۆیەکی نێوان مامجەلال و عەزیز محەمەددا کە باسی جیابوونەوەی شەستەکان بوو، مامجەلال دانی بە هەڵەی ئەو جیابوونەوەیەدا نا. دواتر لە چەندین کۆڕ و کۆبوونەوەدا ئەمەی دووپاتکردبۆوە.

 ئەگەر بزووتنەوەی گۆڕان خۆی نەیویستبا قوتابخانەی سلێمانی تێکبشکێنێت، دەکرا مەدرەسەی سلێمانی بە دیاردەی نوێوە و بە دوو چاوی سیاسی (مامجەلال و نەوشیروان موستەفا) بەردەوامی و گەشەی پێدرابا.  دەبێت بە راشکاوی بڵێم ئەو ئاژاوەی لە سلێمانی هەیە پەلەقاژەی کۆتایی قوتابخانەیەکە.

لەم بارودۆخەدا و لە رەوشێکی گرنگ و ناسکی وەکو ئەمرۆدا، کە دابڕان بەجۆرێکی دیکە لە گۆڕەپانی سیاسی کوردستاندا بوونی هەیە، زۆرجار باس لەوە دەکرێت بۆ پەرینەوە بەرەو سەربەخۆیی و ریفراندۆم، پێویستە دەزگا یاساییەکانی وڵات (وەکو پەرلەمان) شەرعییەت بدەن بە پرۆسەکە، بەڵام بەمشێوەیە نیە، چونکە وڵات هەبووە دام و دەزگای شەرعی هەر نەبووە و بەسەربەخۆییشدا تێپەڕبووە. (فیدل کاسترۆ و ماوتسیتۆنگ و خومەینی) و دەیان نمونەی دیکە بە بێ دەزگا شەرعییەکان سەربەخۆیی و شۆرشیان بەرپاکرد. بۆیە دیسکۆرسی بە مەرج زانینی کاراکردنەوەی پەرلەمان بۆ پرۆسەی ریفراندۆم و سەربەخۆیی گفتوگۆیەکی بێ کەڵک و زیادە. شەڕی ئێستا سەپاندنی ئیرادە و ململانێی حزبییە نەک شەڕی دیموکراتی و شەرعییەت، ئەمە جگە لەوەی چەمکی دیموکراسی لەمڕۆدا نەک هەر لە کوردستان بەڵکو لە ناوچەکە و جیهانیشدا پرسیاری گەورەی لەسەرە. ئەگەر بەرەی دژایەتی سەربەخۆیی کە لەوانەیە وادەرکەوێت قوتابخانەی سلێمانی رێبەرایەتی دەکات، دژایەتی خۆی بۆ ریفراندۆم دووپاتنەکردبایەوە، پرۆسەکان زۆر لەپێشەوەتر دەبوون، لە کاتێکدا یەکێتی لەسەر دروشمی مافی چارەی خۆنووسینی کوردستان کاری کردووە کەچی دوای ٣٠ ساڵ پاشگەزبوونەوە لای بەشێک لە بریاردەران و کادیرانی پێشکەوتووی ئەو حزبە دەبینرێت.بۆیە یەکێتی نەیتوانی خۆی بکاتە خاوەنی مافی چارەی خۆنووسین.

 لەلایەکی دیکەوە مەترسی گۆران لەوەدایە تووشی شکست و ئاژاوەی نێوخۆیی دەبێت و دەبێت بچنەوە سەر شەقام، چونکە ئەمە تاکە ڕێگەی ناچارانەی ئەو حزبەیە، ئەوکاتە دۆخی سلێمانی بەرەو شڵەژان دەچێت، بۆیە پێویستە بە هەنگاوی خێرا و بە پەلە و لەسەریەک سلێمانی بخرێتە نێو خزمەت و هاوکاریی سەربەخۆیی کوردستانەوە.

 

*