پریکاریا.. هەوڵێک بۆ تێگەیشتن لە دیاردەی  ئێلەگ زەردەکان

پریکاریا.. هەوڵێک بۆ تێگەیشتن لە دیاردەی ئێلەگ زەردەکان


عبدالسلام بروارى , , سیاسەت



 

 

ئەنستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدان -کوردستان IRDK  ڕۆژی دووشه‌ممه‌ ١١-٢-٢٠١٩ سه‌مینارێکی بۆ نووسه‌ر و مێدیاکار (عه‌بدولسه‌لام بەرواری) له‌باره‌ی بزووتنه‌وه‌ی پریکاریا و تێگه‌یشتن له‌ جوڵانه‌وه‌ی ئێله‌گ زه‌رده‌کان به‌ست.

 

پریکاریا وه‌ک وشه‌یه‌کی تازه‌ که‌وتۆته‌ نێو فه‌رهه‌نگی سیاسی و بزووتنه‌وه‌ی کرێکاران‌ که‌ لێکدراوی چه‌مکی پرۆلیتاریاشه‌ و گۆڕینی چه‌مکه‌که‌یه‌ به‌ره‌و ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ی له‌ نیولیبرالیزمدا گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت، یان ئه‌و تێگه‌یه‌یه‌ که‌ پێیوایه‌ به‌شێک له‌ کرێکاران و کارمه‌ندانی جیهانی به‌ پرۆلیتاریا ده‌کرێن. له‌ فه‌ره‌نسا به‌پێی یاسا هه‌موو شۆفێرێک پێویسته‌ ئێله‌گێکی زه‌ردی پێبێت، تاکو له‌کاتی پێویستدا که‌ له‌سه‌ر شه‌قام ئۆته‌مبێله‌که‌ی چاکده‌کاته‌وه‌، ئۆتۆمبێلی دیکه‌ خۆی پێدا نه‌کێشێت و نه‌یانشێلێت، ئێله‌گ زه‌رده‌کان ئه‌و گوزارشته‌ له‌ له‌به‌رکردنی ئێله‌گی زه‌رددا به‌کاردێننه‌وه‌ و وای وێنا ده‌که‌ن که‌ ده‌سه‌ڵات و حکومه‌ت خه‌ریکه‌ له‌ناویانده‌بات و ده‌یانشێلێت، بۆ ئه‌وه‌ش وه‌کو ڕه‌مز ئێله‌گی زه‌رد ده‌پۆشن.

عه‌بدوسه‌لام به‌رواری ڕوونیده‌کاته‌وه‌ له‌به‌رانبه‌ر نیولیبرالیسته‌کاندا ئه‌وانه‌ی گرنگی به‌ ئێله‌گ زه‌رده‌کان ده‌ده‌ن ئه‌وانه‌ن که‌ سه‌ر به‌ هزری مارکسین، هه‌موو ئه‌و کێماسیانه‌ش که‌ له‌ بواری ئابوریدا که‌وتۆته‌وه‌ بۆ ئه‌و دیاردانه‌ی ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌ که‌ سه‌رمایه‌داری نوێ لێی به‌رپرسه‌. له‌ یه‌کێک له‌ به‌رهه‌مه‌ کتێبییه‌کانی ناساندنی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌دا کتێبی (گای ستاندیمگ) وه‌ک یه‌کێک له‌ به‌رهه‌مه‌ دیاره‌کان وه‌هه‌ژمار دێت، که‌ تێیدا پێنج پرسیاری سه‌ره‌کی ده‌وروژێنرێت له‌وه‌ی پریاکاریا چیه‌ و به‌ پێویسته‌ خه‌می لێبخۆین و له‌به‌رچی چینه‌که‌ به‌رفراوان ده‌بێت و کێ ده‌چێته‌ ڕیزیانه‌وه‌ و کاریگه‌رییان چی ده‌بێت؟

له‌ سیسته‌می سه‌رمایداریدا دوو چین زه‌ره‌رمه‌ندی سه‌ره‌کی ده‌بن، که‌ یه‌کێکیان جوتیاری بچووکه‌. ئه‌و چینه‌ له‌ زه‌ویه‌کانیان دوورده‌خرێنه‌وه‌ و بێبه‌شده‌بن له‌ به‌هره‌وه‌ربوونیان له‌ زه‌وی و کاری خۆیان و لادێکان به‌ره‌و شار جێده‌هێڵن. دووه‌م چین ئه‌وانه‌ن که‌ کرێکارن. ئه‌و چینه‌ ژیانێکی په‌راوێز و چه‌پێنراوی ده‌بێت له‌ سایه‌ی سیسته‌می سه‌رمایداریدا، به‌وه‌ش ده‌بنه‌ خاوه‌ن کاری ناجێگیر و داهاتی که‌م و نادڵنیایی له‌باره‌ی ئاینده‌وه‌. ئه‌م به‌چوونه‌ پێیوایه‌ له‌ ناوه‌ندی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا سه‌رمایه‌ و سه‌ندیکاکان و پارته‌کانی سۆسیال دیموکرات، هه‌موویان ڕێککه‌وتوون که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی خۆشگوزه‌ران به‌ هاوکێشه‌ی "کار به‌رانبه‌ر مووچه‌" درووستبکه‌ن، ئه‌وه‌ش دامه‌زراوه‌یه‌کی لێده‌که‌وێته‌وه‌ که‌ زۆرینه‌یه‌کی به‌ پرۆلیتاریاکراو کاری تێداده‌کات.

پریکاریا چینێکه‌ له‌ قۆناغی درووستبووندایه‌، ئه‌وه‌ش وایلێده‌کات نه‌گه‌یشتبێته‌ هۆشیاریی سه‌ربه‌خۆی خۆی، چونکه‌ چین هۆشیارییه‌کی خۆکرد و به‌ربڵاو و پته‌وی هه‌یه‌. له‌نێو پریکاریادا کۆنه‌ کرێکاره‌کان (ئه‌وانه‌ی کاریان له‌ده‌ستداوه‌) و کۆچبه‌ر و په‌نابه‌ره‌کان و ده‌رچووانی زانستگا و زانکۆکان کۆده‌بنه‌وه‌. به‌شێکی زۆری پریکاریا کرێکاران و خێزانی نه‌ریتین و ئاستی خوێندنیان لاوازه‌ و له‌ بێهیوایی و نادڵنیاییدان. له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ له‌گه‌ڵ پۆپۆلیسته‌ کۆنه‌په‌رسته‌کان په‌یوه‌ست ده‌بن و ئه‌و په‌یوه‌ستبوونه‌ش کاریگه‌رییان ده‌خاته‌سه‌ر. هه‌موو ئه‌وانه‌ش هۆکارن که‌ هێزه‌ هه‌لپه‌رست و پۆپۆلیسته‌کان ده‌توانن ئه‌و وزه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌-ئابورییه‌ به‌کاربهێنن. بۆیه‌ به‌شێک له‌ پۆپۆلیسته‌کانی وه‌ک تره‌مپ و ڤاراژ و لی پێن، له‌ ئه‌مریکا و به‌ریتانیا و فه‌ره‌نسا ده‌توانن ده‌نگی خه‌ڵک کۆبکه‌نه‌وه‌.

پریکاریا له‌ نێو دۆخی هه‌ژاری و نه‌بوونی جێی شیاوی نیشته‌جێبووندان. له‌ ڕووی سیاسیشه‌وه‌ هه‌ڵوێستی سیاسییان لاوازه‌ مه‌گه‌ر له‌ هه‌ڵچوونێکی کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی له‌ناکاودا بجوڵێنه‌وه‌، هه‌روه‌ک له‌ ساڵانی ٢٠١١ و ٢٠١٣ له‌ ستۆکهۆڵم و له‌نده‌ن و تۆتنهام ڕوویدا. توێژێکی دیاریکراوی نێو پریکاریا توێژی ئه‌کادیمییه‌کانن که‌ ناتوانن خواسته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ئاینده‌ییه‌کمانیان به‌دیبهێنن، بۆیه‌ ئه‌گه‌رێکی به‌هێزه‌ ئه‌و توێژه‌ ببنه‌ ڕێبه‌ری ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌ ئاینده‌دا.

به‌پێی به‌چوونه‌کان پریکاریا پێویستی به‌ خۆڕێکخستنه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ پێویسته‌ پرۆگرامێکی ستراتیژی و ڕادیکاڵی هه‌بێت. به‌ڵام پریکاریا ئاراسته‌ کۆنه‌کان ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌، هه‌ر له‌ له‌یبوریزم و نیولیبرالیزم و سۆشیال دیموکراسی و کریستیان دیموکراته‌کانیش ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌. جگه‌ له‌وه‌ مه‌ترسییه‌کانی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌نێو خودی خۆیدا له‌ جه‌نگ و ململانێدایه‌، چونکه‌ هه‌ڵگری خواستی جیاوازن له‌باره‌ی ڕابردوو و ئێستا و ئاینده‌وه‌، که‌ هه‌ر یه‌کێک له‌و خواستانه‌ ده‌رهاویشته‌ی چینه‌ جیاوازه‌کانی پریکاریان، ئه‌وه‌ش فره‌ ئاراسته‌یی له‌و بزووتنه‌وه‌یه‌دا درووستده‌کات.

به‌چوونه‌کان پێیانوایه‌ ژماره‌ی پریکاریا به‌شێکی زۆری کۆریای باشور و ژاپۆن و چین و زۆر وڵاتی دیکه‌ ده‌گرێته‌وه‌، وا مه‌زه‌نده‌ ده‌کرێت لانی که‌م پریکاریاییه‌کان دوو به‌رابه‌ری ئه‌وانه‌ن که‌ کاریان هه‌یه‌. ئه‌مه‌ش وایکردووه‌ ڕێکخراوه‌ نه‌ریتییه‌کان و سه‌ندیکا و پارته‌ سۆشیال دیموکراته‌کان واز له‌و چینه‌ نه‌هێنن تا نه‌که‌ونه‌ ژێر ڕکێفی نه‌ته‌وه‌په‌رست و بزووتنه‌وه‌ نیوفاشیسته‌کان. بۆیه‌ ده‌یانه‌وێت ڕێگه‌ی نوێ بدۆزنه‌وه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ پریکاریا.

عه‌بدولسه‌لام به‌رواری له‌کۆتایی قسه‌کانیدا به‌شێک له‌ په‌یوه‌ندی ئۆرگانیی کێشه‌ ئابورییه‌کانی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ به‌ دیارده‌ی کێشه‌ ئابورییه‌کانی کوردستانه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ و دواتریش له‌لایه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه‌ پرسیار و سه‌رنجی زۆر خرانه‌ڕوو.