ئاڵۆزییە‌كانی ئێستای عێراق و سوریا.. سیاسە‌تی ئە‌مریكا بە‌رانبە‌ر كوردستان

ئاڵۆزییە‌كانی ئێستای عێراق و سوریا.. سیاسە‌تی ئە‌مریكا بە‌رانبە‌ر كوردستان


فابریس بالانشێ , , سیاسەت



ڕۆژی چوارشە‌ممە‌ ٢٠٢٠/١/٨ ئە‌نستیتۆی توێژینە‌وە‌ و گە‌شە‌پێدان - كوردستان IRDK ، سە‌مینارێكی بۆ توێژە‌ر و پسپۆری فە‌رە‌نسی لە‌ بواری جوگرافیا (د.فابریس باڵانشێ) لە‌بارە‌ی "ئاڵۆزییە‌كانی عێراق و سوریا و سیاسە‌تی ئە‌مریكا بە‌رانبە‌ر كوردستان" بە‌ڕێوە‌برد.

باڵانشێ دكتۆرای لە‌ جوگرافیا ھە‌یە‌ و لە‌ زانكۆی لیۆنی فە‌رە‌نسی وانە‌ دە‌ڵێتە‌وە‌ و بۆ ماوە‌ی دە‌ ساڵە‌ خە‌ریك بە‌ كاروباری توێژینە‌وە‌ و لێكۆڵینە‌وە‌ی مە‌یدانی بووە‌ لە‌ سوریا و لوبنان، خاوە‌نی چە‌ندین كتێبە‌ لە‌بارە‌ی جوگرافیا و جوگرافیای سیاسی.

لە‌ شیكردنە‌وە‌كانیدا لە‌ ڕوانگە‌ی خوێندنە‌وە‌ی جوگرافیای سیاسیی ناوچە‌كە‌، ھە‌لومە‌رج و دۆخی كوردستانی ڕۆژئاوا و باشووری كوردستانی شیكردە‌وە‌ و باسی لە‌ ستراتیژی ھە‌ریە‌ك لە‌ توركیا و ئێران لە‌بارە‌ی كوردە‌وە كرد‌.

لە‌بە‌شێكی دیكە‌ی قسە‌كانیدا باڵانشێ بۆچوون و ڕوانگە‌ی خۆی لە‌بارە‌ی پە‌یوە‌ندیی ئە‌مریكا بە‌ كوردە‌وە‌ و ئایندە‌ی ئە‌و پە‌یوە‌ندییە‌ سیاسییە‌ی بە‌ كوردستانە‌وە‌ دە‌یبێت لە‌ ھە‌ردوو پارچە‌كە‌ی كوردستاندا، خستە‌ڕوو.

 

لە میانی قسەكانیدا توێژەر پشتبەست بە زانیارییە وردە مەیدانییەكان باسی لەو لێكەوتە و دەرهاویشتە خراپانە كرد كە لە داگیركردنی ڕۆژئاوای كوردستان لەلایەن توركیاوەوە دەكەونەوە، لە دیارترین نمونەش بریتییە لە گەشەكردنەوەی تیرۆریستان و هاتووچۆیان لە نێوان سوریا و توركیا بە ئاسانی. وە ئەمریكا لەبارەی كوردەكان و كوردستانی سوریا سیاسەتێكی ڕژدی نەبوو. ئەوەی كە بەسەر كوردەكانی سوریادا هات، نمونەی بەهێزی ریال-پۆلەتیكی جیهانی بوو، لە سەردەمی داعشدا ئەمریكا بەڵێنی گەورەی بە كورد لە سوریا دا، بەڵام دوای كۆتاییهاتنی داعش، لەپاش ئەوەی ئەمریكا كوردەكانی سوریای بەكارهێنا، بەڵێنەكانی لەبیركرد. ئەم پراگماتیكی و بەرژەوەندخوازییە لە سەردەمی ترەمپدا زیاتربووە، بۆیە ڕووداوێكی سەیر نیە كە ترەمپ هاوپەیمانەكانی جێبێڵێت.

پشتیوانی كورد لە سەرەتادا لە سوریا زۆر گرنگ بوو، بەڵام كاتێك داوای لە كورد كرد بەرەو ناوچەی رەقە بڕۆن، ئەمە بە قازانجی كورد تەواو نەبوو، بەشێك لە سەركردایەتی پەیەدەش لەگەڵ ئەم جوڵەیە نەبوون، بەڵام مەزڵوم كوبانی و ئیلهام ئەحمەد لایەنگری ئەوە بوون بەرەو رەقە بڕۆن، ئیلهام ئەحمەد چەندین جار لەگەڵ مندا باسی كرد كە گوایە پەیەدە تاكە هاوپەیمانی ئەمریكایە و ئەمریكا جێمانناهێڵێت، وە دەتوانین عەفرین بپارێزین و توركیاش ناتوانێت هێرشبكات. لە 2016 و 2017 حكومەتی بەشار ئەسەد زۆر لاواز بوو، ئەگەر و پێشبینی هەبوو حكومەتی بەشار ئەسەد بە تەواوی بكەوێت، بۆیە پێشبینی چانسێك بۆ سەربەخۆیی كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان دەكرا، بەڵام دواتر ئەو پێشبینییەش بوونی نەما.

لەلایەكی دیكەوە زۆربەی توێژەران و شیكەرەوان لە ماوەی ڕابردوودا لێكدانەوەكانیان هەڵەبوو لەبارەی بە كەم سەیركردنی ڕۆڵی ئێران لە درووستكردنی ڕێڕەو و كریدۆری شیعە لە سوریادا، بەڵام ئەم ستراتیژە بەهێزەوە جێبەجێكرا، ئێران لەم كارە هەم ویستی مەترسی لە سنووری خۆی دوورخاتەوە و قوڵایی خۆی لە دەرەوە درووستكات، هەم لە ئاسایشی ئیسرائیلی نزیك بێتەوە، بۆیە ئامانجەكەی ستراتیژی و جیۆپۆلەتیكی بووە. ئایدۆلۆژیا بۆ ئێران زۆر سوودی لێوەرگیراوە، هەم ویستوویانە شیعەی سەرجەم ناوچەكانی دەرەوە بەیەكترییەوە ببەستنەوە، هەم شوێن و پێگە ئاینییەكانی شیعە لە دەرەوە بپارێزن. ڕۆژئاوا لە گرنگیی بونیادی ئایدۆلۆژیای شیعە تێناگەن چونكە خۆیان سیاسەت لەسەر ئاین و مەزهەب داناڕێژن.

فاكتەرێكی گرنگ كە ئێستا جگە لەم لایەنانە كاری لەسەردەكات، ئەوەیە لە پڕۆژەی ئاوریشمدا كە بە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە چینەوە بەرەو ئەوروپا تێدەپەڕێت، دەیەوێت بەشداربێت و پشكی هەبێت.

 

هەر لەباسی سوریادا توێژەر باس لەوەدەكات، سێ ملیۆن كەس لە باكوری سوریا دەژین، بەڵام تەنیا سێیەكی خەڵكەكە كوردن، ناوچەیەكی زۆر تێكەڵاوە، پەنجا كیلۆمەتر لە خوار سنووری توركیا، هەمووی دەبێتە خەڵكی عەرەب، ئەوەش لاوازییەكی دیموگرافیی كوردەكانە لە سوریادا، بەتایبەت ئەگەر ئەردۆگان لەو پیلانانەی لەبارەی درووستكردنی پشتێنەی عەرەبی لەوێدا سەركەوێت. لە نێوان سەری كانی و تەل ئەبیەزدا چەند خێڵێكی عەرەبی هەن كە لەگەڵ داعش بوون و دواتریش ڕوویانكردە هاوكاریكردنی توركیا، بۆیە بووبە خاڵی ناپاكیكردن لە كورد، هەر ئەم عەشیرەتانە لەلایەن توركیاوە چەكدار و پارەدار كران و هێرشیانكردە سەر كوردی ڕۆژئاوا.

هێزەكانی سوریای دیموكرات نزیكەی 60 هەزار كەس دەبن، بەڵام نیوەیان كوردن و نیوەكەی دیكە عەرەب و توركمان و پێكهاتەی دیكەن. لە وتوێژی خۆمدا لەگەڵ عەرەبەكانی هێزەكانی سوریای دیموكرات باسیان لەوەدەكرد ئێمە كە لە ڕیزی پەیەدە دەجەنگین، پارە وەردەگرین و لە بەرانبەر چەكداریمان پاداشت وەردەگرین، وە هیچ پەیوەندییەكمان بە بیروباوەڕی سیاسی و بیروباوەڕی ئۆجەلان و پەیەدەوە نیە، لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخیشدا بڕیاری دیكە دەدەین. لەلایەكی دیكەوە هێزی سوپایی و كارگێڕیی پەیەدە زۆر ماندووە و خەڵك لە قوربانیدانی بێ سنوور نیگەران بوونە، وە پشتیوانیی ئەو هێزەش كەم ببۆوە، بۆیە بەخێرایی ڕووی لەوە كرد لەگەڵ ڕووسیا و سوریا بكەوێتە وتوێژكردن.

لە كۆتایی قسەكانیدا باڵانشێ چەند سەرنجێك بە كورتی دەخاتە بەرچاو:

  • پێشبینی دەكەم لە ساڵی 2020 ئیدارەی سەربەخۆی كوردستانی ڕۆژئاوا وردە وردە ناوچەكەی لەدەستدەچێت و تەواوی ناوچەكە بكەوێتەوە ژێر دەسەڵاتی كارگێڕی و لەشكریی ڕژێمی سوریا.
  • ئەوەی بەسەر كوردەكان هێنرا لە سوریا، وامان لێدەكات باوەڕ بە ئەمریكا نەكەین، چونكە ئەمریكا هاوپەیمانێكی رژد نیە.
  • بە پێچەوانەوە سوریا و ئێران لەسەرەتاوە پشتی بەشار ئەسەدیان گرتووە و تا ئێستاش بەردەوامن، بە هەموو خراپییەكانی ئەو ڕژێمەوە.
  • كەموكوڕی سیاسەتی ئەمریكا ئەوەیە هەموو سەرنجێكی لەسەر بەدەستهێنانی بەرژەوەندی و ڕەهەندەكانی بەرژەوەندییە و هیچ لایەنێكی دیكە لەبەرچاوناگرێت.
  • دەشێت بە نزیكبوونەوەی ئەمریكا لە هەڵبژاردنەكان، دژبەرانی زیاتر لە ناوچەدا پاڵی پێوەبنێن، چونكە لە كاتی هەڵبژاردندا سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا لاواز دەبێت. بەڵام دواتر سیاسەتی ئەمریكا لە ناوچەدا بەرەو بەهێزبوونەوە دەچێت.

 

لە كۆتایی سەمیناردا كۆمەڵێك بۆچوون و سەرنج لەلایەن ئامادەبووانەوە خرایەڕوو و توێژەر وەڵامی قسەكانی دایەوە.